IBS- zespół jelita drażliwego

Udostępnij:

Link skopiowany

W jaki sposób osteopatia może wspierać leczenie zespołu jelita drażliwego?

Wstęp

Coraz więcej osób zmaga się z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. Jednym z częściej występujących zaburzeń jest IBS (ang. Irritable Bowel Syndrome), czyli zespół jelita drażliwego. Szacuje się, że w zależności od populacji i przyjętych kryteriów diagnostycznych może on dotyczyć nawet 9–23% ludzi na świecie.

Przewlekły stres, szybkie tempo życia oraz nieprawidłowe nawyki żywieniowe to czynniki, które mogą wpływać na funkcjonowanie układu pokarmowego i nasilać występujące dolegliwości. Osoby zgłaszające się do gabinetu często koncentrują się na zupełnie innych problemach zdrowotnych. Dopiero podczas szczegółowego wywiadu okazuje się, że od dłuższego czasu zmagają się również z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. Wiele z tych osób nie zdaje sobie sprawy, że oprócz standardowych metod leczenia istnieją również formy terapii wspomagającej, takie jak osteopatia czy terapia wisceralna. Odpowiednio dobrane postępowanie osteopatyczne może stanowić uzupełnienie kompleksowego leczenia IBS i pomagać w łagodzeniu niektórych dolegliwości i poprawiać komfort życia pacjenta.

W tym artykule przybliżę temat zespołu jelita drażliwego. Wyjaśnię, czym właściwie jest to zaburzenie, jakie mechanizmy leżą u podstaw jego rozwoju oraz jakie metody leczenia są obecnie stosowane. Szczególną uwagę poświęcę temu, w jaki sposób osteopatia i terapia wisceralna mogą wspierać osoby zmagające się z IBS oraz jakie miejsce mogą zajmować w kompleksowym podejściu terapeutycznym.

Czym jest IBS?

Zespół jelita drażliwego (IBS, ang. Irritable Bowel Syndrome) to przewlekłe zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego. Jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń tego układu. Według szacunków Światowej Organizacji Gastroenterologii IBS może dotyczyć od 9 do 23% populacji, w zależności od regionu świata i przyjętych kryteriów diagnostycznych. Zaburzenie to jest szczególnie często rozpoznawane w krajach zachodnich, w tym w Stanach Zjednoczonych.

Pacjenci z IBS najczęściej skarżą się na nawracające bóle brzucha, dyskomfort oraz zaburzenia rytmu wypróżnień. Charakterystyczną cechą tego zespołu jest brak widocznych zmian strukturalnych, które mogłyby wyjaśnić występujące dolegliwości. Oznacza to, że standardowe badania diagnostyczne często nie wykazują nieprawidłowości, mimo że pacjent doświadcza rzeczywistych i niejednokrotnie bardzo uciążliwych objawów.

W zależności od dominującego rodzaju zaburzeń wypróżniania wyróżniamy trzy główne postacie IBS. Pierwszą z nich jest IBS-C, czyli postać z dominującymi zaparciami. Drugą jest IBS-D, w której przeważają biegunki. Trzecią postacią jest IBS-M, określana jako mieszana, w której naprzemiennie występują biegunki i zaparcia.

Do najczęstszych objawów zespołu jelita drażliwego należą nawracający ból brzucha, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, wzdęcia, nadmierne gromadzenie gazów oraz biegunki lub zaparcia. U części pacjentów występują również objawy pozajelitowe, takie jak przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu czy dolegliwości ze strony układu moczowego. Charakterystyczne dla IBS jest także to, że u wielu pacjentów ból brzucha zmniejsza się po wypróżnieniu, choć nie jest to regułą.

Należy jednak podkreślić, że podczas diagnostyki IBS szczególną uwagę zwraca się na tzw. objawy alarmowe (czerwone flagi). Ich występowanie może wskazywać na inne schorzenia przewodu pokarmowego i wymaga poszerzenia diagnostyki. Do najważniejszych objawów alarmowych zaliczamy niezamierzoną utratę masy ciała, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedokrwistość, gorączkę oraz występowanie raka jelita grubego lub nieswoistych chorób zapalnych jelit w najbliższej rodzinie.

Patofizjologia IBS

Patofizjologia zespołu jelita drażliwego nie została jeszcze w pełni poznana. Obecnie IBS uznaje się za wieloczynnikowe zaburzenie interakcji jelitowo-mózgowej, na którego rozwój i przebieg wpływa wiele wzajemnie powiązanych mechanizmów.

Jednym z istotnych mechanizmów są zaburzenia gospodarki serotoninowej. Serotonina jest neuroprzekaźnikiem, który odgrywa ważną rolę w regulacji motoryki jelit, wydzielania oraz przewodzenia sygnałów czuciowych z przewodu pokarmowego. Jej zaburzona sygnalizacja może wpływać na funkcjonowanie jelit i nasilenie objawów IBS. Badania wskazują na różnice w aktywności układu serotoninowego pomiędzy poszczególnymi postaciami tego zespołu, szczególnie biegunkową i zaparciową.

Kolejnym czynnikiem są zaburzenia mikrobioty jelitowej oraz przerost bakteryjny. U części pacjentów z IBS obserwuje się zmiany w składzie i funkcjonowaniu mikrobioty jelitowej. Mogą one wpływać na procesy trawienia, fermentację oraz produkcję gazów, przyczyniając się do występowania wzdęć i dyskomfortu w jamie brzusznej. W niektórych przypadkach u pacjentów z objawami IBS rozpoznaje się również SIBO (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth), czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. Warto jednak zaznaczyć, że SIBO i IBS nie są tym samym schorzeniem, a ich wzajemna zależność nadal jest przedmiotem badań.

Jednym z najważniejszych mechanizmów związanych z IBS są również zaburzenia komunikacji pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym a przewodem pokarmowym, określane jako zaburzenia osi mózg–jelito. Mózg i jelita pozostają ze sobą w stałej komunikacji, między innymi za pośrednictwem układu autonomicznego, nerwu błędnego oraz sygnałów hormonalnych.

Oznacza to, że stan emocjonalny, przewlekły stres oraz czynniki psychospołeczne mogą wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Zależność ta działa również w drugą stronę, ponieważ dolegliwości jelitowe mogą negatywnie wpływać na samopoczucie psychiczne pacjenta.

Badania wskazują, że stres może nasilać objawy IBS, wpływając między innymi na motorykę jelit, wrażliwość trzewną oraz sposób przetwarzania bodźców bólowych. U osób z IBS częściej obserwuje się również współwystępowanie zaburzeń lękowych, depresyjnych i zaburzeń snu.

Wszystkie te mechanizmy pokazują, że IBS jest zaburzeniem złożonym, w którym istotną rolę odgrywają zarówno czynniki fizjologiczne, jak i psychologiczne.

Jak wyglada aktualnie diagnostyka IBS?

Obecnie nie istnieje jedno konkretne badanie, które pozwalałoby jednoznacznie potwierdzić rozpoznanie zespołu jelita drażliwego. Podstawą diagnostyki jest przede wszystkim szczegółowy wywiad lekarski, analiza zgłaszanych przez pacjenta objawów oraz ocena ich charakteru i czasu trwania.

Zgodnie z kryteriami rzymskimi IV rozpoznanie IBS można postawić, jeśli u pacjenta występuje nawracający ból brzucha, pojawiający się średnio co najmniej jeden dzień w tygodniu w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dodatkowo ból powinien być związany z wypróżnianiem, zmianą częstotliwości oddawania stolca lub zmianą jego konsystencji.

W procesie diagnostycznym należy także uwzględnić możliwość występowania innych chorób przewodu pokarmowego, które mogą powodować podobne dolegliwości. Szczególną uwagę zwraca się na obecność objawów alarmowych, takich jak niezamierzona utrata masy ciała, krwawienie z przewodu pokarmowego czy niedokrwistość. W zależności od obrazu klinicznego i indywidualnej sytuacji pacjenta lekarz może zlecić dodatkowe badania laboratoryjne, endoskopowe lub inne badania diagnostyczne, aby wykluczyć inne przyczyny dolegliwości.

Ja wygląda leczenie zespołu jelita drażliwego?

Ze względu na wieloczynnikową patogenezę zespołu jelita drażliwego oraz fakt, że mechanizmy odpowiedzialne za jego rozwój nie zostały jeszcze w pełni poznane, leczenie IBS nadal stanowi przedmiot badań i jest stale rozwijane. Według aktualnych zaleceń postępowanie terapeutyczne powinno być dostosowane indywidualnie do potrzeb pacjenta i obejmować zarówno metody niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne. Istotną rolę odgrywają przede wszystkim modyfikacja stylu życia, odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna oraz redukcja stresu.

Badania wskazują, że regularna aktywność fizyczna może zmniejszać nasilenie objawów zespołu jelita drażliwego, w tym dolegliwości bólowych i wzdęć. W jednym z badań zaobserwowano poprawę stanu zdrowia u około 43% pacjentów z IBS, którzy podejmowali regularną aktywność fizyczną, w porównaniu z osobami prowadzącymi mniej aktywny tryb życia. Program ćwiczeń obejmował treningi wykonywane trzy razy w tygodniu, trwające od 20 do 60 minut. Regularny ruch może korzystnie wpływać na motorykę przewodu pokarmowego, ogólną kondycję organizmu oraz samopoczucie pacjenta.

Jak wspomniałem wcześniej, jednym z istotnych mechanizmów związanych z rozwojem i nasileniem objawów IBS są zaburzenia komunikacji na osi mózg–jelito. Z tego względu przewlekły stres i czynniki psychospołeczne mogą odgrywać ważną rolę w przebiegu choroby. Badania wskazują, że odpowiednie metody redukcji stresu, takie jak psychoterapia, medytacja czy techniki relaksacyjne, mogą przyczyniać się do zmniejszenia nasilenia objawów.

Kolejnym istotnym i dobrze przebadanym elementem leczenia zachowawczego IBS jest odpowiednie żywienie. Szacuje się, że znaczna część pacjentów z rozpoznanym zespołem jelita drażliwego zauważa związek pomiędzy spożywaniem określonych produktów a nasileniem dolegliwości. Z tego względu zaleca się obserwację reakcji organizmu na poszczególne pokarmy i indywidualne dostosowanie sposobu żywienia. Istotną rolę może odgrywać dieta bogata w błonnik rozpuszczalny, który korzystnie wpływa na pracę jelit. W wybranych przypadkach stosuje się również dietę low FODMAP.

Kolejną grupą metod leczenia jest farmakoterapia. Dobór leków zależy przede wszystkim od dominujących objawów oraz postaci IBS. W leczeniu stosuje się między innymi leki rozkurczowe, które pomagają zmniejszyć bolesne skurcze jelit, a także wybrane leki przeciwdepresyjne, które mogą wpływać na odczuwanie bólu trzewnego i regulację komunikacji na osi mózg–jelito. W zależności od postaci choroby lekarz może również zalecić leki stosowane w leczeniu biegunek lub zaparć.

W jaki sposób terapia wisceralna i osteopatia może wspierać leczenie IBS?

Niewiele osób wie, że odpowiednio dobrana terapia wisceralna i osteopatia mogą stanowić formę leczenia wspomagającego zespołu jelita drażliwego. Wielu pacjentów korzystających z regularnej terapii manualnej zgłasza zmniejszenie dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Za pomocą pracy manualnej w obrębie struktur przewodu pokarmowego, krążenia, układu nerwowego i przepon osteopatia ma na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych oraz poprawę komfortu funkcjonowania pacjenta. W podejściu osteopatycznym zakłada się również możliwość oddziaływania na funkcjonowanie jelit poprzez pracę w obrębie autonomicznego układu nerwowego, który uczestniczy w regulacji ich pracy oraz komunikacji na osi jelito–mózg. Ważnym elementem pracy wisceralnej w IBS jest także terapia manualna w obrębie krezki jelita cienkiego. Jej celem jest poprawa ruchomości tkanek i ich ukrwienia.

Musimy jednak pamiętać, że osteopatia zakłada holistyczne i całościowe spojrzenie na organizm człowieka. Z tego powodu bardzo często terapia nie skupia się jedynie na pracy wisceralnej w obrębie jelit. Ważnym elementem może być także praca nad ruchomością odcinka piersiowego kręgosłupa, z którego wychodzą włókna układu współczulnego unerwiające narządy wewnętrzne. Dodatkowo istotnym elementem terapii może być praca w obrębie przepony, której ruchy wpływają na zmiany ciśnienia w jamie brzusznej i ruch narządów wewnętrznych podczas oddychania. W osteopatii wykorzystuje się również techniki czaszkowo-krzyżowe, które wpływają na regulację autonomicznego układu nerwowego.

Podsumowanie

Zespół jelita drażliwego to przewlekłe zaburzenie funkcjonowania przewodu pokarmowego. IBS jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń przewodu pokarmowego. Według Światowej Organizacji Gastroenterologii szacuje się, że dotyczy ono od 9 do 23% populacji na świecie. Pacjenci cierpiący na IBS skarżą się na ból i dyskomfort w obrębie jamy brzusznej, jednak w standardowych badaniach przewodu pokarmowego zazwyczaj nie stwierdza się zmian strukturalnych, które wyjaśniałyby występujące dolegliwości.

Przyczyna zespołu jelita drażliwego nie jest jeszcze do końca poznana, jednak wiadomo, że jego podłoże jest wieloczynnikowe. Do głównych mechanizmów związanych z rozwojem IBS możemy zaliczyć zaburzenia komunikacji na osi mózg–jelito, zaburzenia związane z działaniem serotoniny oraz zmiany w składzie mikrobioty jelitowej, w tym możliwy przerost bakteryjny w obrębie jelita cienkiego (SIBO).

Do głównych form leczenia zespołu jelita drażliwego możemy zaliczyć postępowanie niefarmakologiczne. Obejmuje ono przede wszystkim odpowiednie żywienie, redukcję stresu oraz regularną aktywność fizyczną. Również osteopatia może być rozważana jako forma leczenia wspomagającego IBS. Poprzez pracę wisceralną, oddziaływanie w obrębie autonomicznego układu nerwowego, a także pracę z przeponą i kręgosłupem można wpływać na komfort pacjenta i zmniejszenie odczuwanych dolegliwości. Jeśli od dłuższego czasu zmagasz się z dyskomfortem w obrębie jamy brzusznej lub cierpisz na IBS zapraszamy do kontaktu.

Bibliografia

Udostępnij:

Link skopiowany

Przeczytaj również

11 min. czytania